Vijetnam ukida državni monopol na zlato: tržišna era počinje
Vijetnam je najavio istorijsku promenu: ukidanje državnog monopola na zlato i prelazak na tržišno orijentisani model. Inicijativu je pokrenuo novi Generalni sekretar Komunističke partije, To Lam, koji je jasno poručio da je vreme da se pređe sa „administrativnog upravljanja“ na otvoren i konkurentan pristup zasnovan na tržišnim principima.
Decenija kontrole i njene posledice
Državni monopol je uspostavljen 2012. godine kroz Uredbu 24/2012, kao odgovor na inflaciju i valutne nestabilnosti. Time je kompanija SJC postala jedini zvanični proizvođač zlatnih poluga u zemlji, a država zadržala kontrolu nad uvozom sirovog zlata. Međutim, umesto stabilnosti, ovaj režim je doneo niz problema:
- Ogromna razlika između domaće i globalne cene zlata (do VND20 miliona po taelu)
- Masovno krijumčarenje zlata iz Kambodže
- Suzbijanje konkurencije i gašenje privatnih zlatara
- Gubitak poverenja potrošača i neregularnosti u radu državnog operatera SJC
Vijetnam je tako ostao, uz Severnu Koreju, jedina zemlja sa ovakvim režimom. Istovremeno, tržište je bilo pod kontrolom centralne banke (SBV), koja je delovala i kao regulator i kao učesnik na tržištu — što je izazvalo ozbiljne sukobe interesa.
Nove mere i tržišni preporod
To Lam je predstavio devet strateških rešenja za reformu tržišta zlata:
- Revizija Uredbe 24 radi prelaska na tržišni model
- Postepeno ukidanje ekskluzive SJC i otvaranje proizvodnje za više kvalifikovanih firmi
- Omogućavanje uvoza zlata pod kontrolisanim uslovima
- Razvoj domaće industrije zlatnog nakita i izvoznog potencijala
- Kreiranje atraktivnih alternativa za investiranje kako bi se aktivirala zaliha fizičkog zlata u populaciji
- Pojačana borba protiv krijumčarenja u saradnji više agencija
- Uloga Udruženja trgovaca zlatom u komunikaciji između države i sektora
- Očuvanje makroekonomske stabilnosti i poverenja u dong
- Formiranje transparentnog informacionog sistema za tržište zlata
Makro stabilnost kao prilika za promene
Kako navode stručnjaci Fulbright univerziteta, ljudi u Vijetnamu nisu okrenuti zlatu zato što žele da špekulišu, već kao odgovor na inflaciju i ekonomske krize. Sada, kada država beleži makroekonomsku stabilnost, pravi je trenutak da se tržište oslobodi rigidnosti i otvori ka zdravoj konkurenciji.
Zlato, kao sredstvo očuvanja vrednosti, nikada nije bilo problem — problem je bio način na koji se njime upravljalo. Upravo tu leži ključna pouka za sve zemlje koje razmatraju kako da balansiraju između regulacije i slobodnog tržišta.
Zaključak
Vijetnam svojim potezom šalje jasnu poruku: vreme je za tržište, a ne za monopole. Liberalizacija zlata otvara vrata novim igračima, podstiče konkurenciju, i — što je najvažnije — vraća zlato onima kojima pripada: građanima i investitorima.
Za sve koji prate globalna kretanja na tržištu plemenitih metala, Vijetnam danas nije samo priča o reformi — već o povratku poverenja i racionalnom upravljanju jednim od najvrednijih resursa savremene ekonomije.
